Wat is de ESPR en wat verandert er voor jouw producten?

Een grote retailer vraagt om productinformatie voor een digitaal productpaspoort. Een klant wil weten welk percentage gerecyclede materialen in je product is verwerkt. En dan verschijnt de afkorting ESPR op je agenda. De Ecodesign for Sustainable Products Regulation (ESPR) trekt de duurzaamheidslat omhoog voor vrijwel elk fysiek product op de Europese markt. De verordening is sinds juli 2024 van kracht en de concrete eisen worden de komende jaren stapsgewijs per productgroep uitgewerkt in productspecifieke gedelegeerde handelingen. Dit artikel vertelt je wat de ESPR inhoudt, voor wie het geldt en wat je nu kunt doen.

Inhoudsopgave

Wat is de ESPR?

De Ecodesign for Sustainable Products Regulation (ESPR) is een Europese verordening die minimumeisen stelt aan de duurzaamheid, repareerbaarheid en traceerbaarheid van bijna alle fysieke producten die in de EU worden verkocht. De verordening is in juli 2024 in werking getreden onder wetgevingsnummer Verordening (EU) 2024/1781 en vervangt de Ecodesign-richtlijn uit 2009, die tot dan toe alleen gold voor energiegerelateerde producten zoals witgoed en verlichtingsarmaturen.

Het doel is eenvoudig: producten duurzamer maken vóórdat ze op de markt komen, in plaats van achteraf te hopen op vrijwillige verbetering.

De belangrijkste begrippen uit de ESPR:

In het kort

• Wat: de ESPR stelt een kader voor verplichte eisen aan de duurzaamheid en traceerbaarheid van fysieke producten op de EU-markt, waaronder een digitaal productpaspoort voor productgroepen waarvoor dit in de toepasselijke gedelegeerde handelingen wordt voorgeschreven
• Voor wie: fabrikanten, importeurs en distributeurs die fysieke producten op de EU-markt brengen, met voorlopig uitstel voor kleine ondernemingen bij sommige verplichtingen
• Wanneer: de verordening geldt sinds juli 2024. Productspecifieke eisen volgen via gedelegeerde handelingen. Voor de eerste werkplanperiode zijn onder meer ijzer en staal, textiel, banden, aluminium, meubels en matrassen geprioriteerd; de indicatieve planning loopt van 2026 tot 2029
• Wat nu doen: breng in kaart welke productcategorieën voor jouw organisatie als eerste in de werkplannen terechtkomen en start een inventarisatie van je productdata

Voor wie geldt de ESPR?

De ESPR heeft een breed bereik: de verordening geldt als kader voor vrijwel alle fysieke producten die in de Europese Unie op de markt worden gebracht, ongeacht of deze in de EU zijn geproduceerd of geïmporteerd. De verplichtingen verschillen per rol in de keten en per productgroep. Fabrikanten, importeurs en distributeurs kunnen afhankelijk van hun rol onder de ESPR-verplichtingen krijgen.

Een aantal categorieën is uitdrukkelijk uitgezonderd. Voedingsmiddelen, diervoeder, geneesmiddelen, levende planten en dieren, en bepaalde voertuigen waarvoor productaspecten al via sectorspecifieke Europese wetgeving zijn gereguleerd. Voor bepaalde productgroepen gelden daarnaast specifieke Europese regels. Zo kent de EU-Batterijverordening afzonderlijke duurzaamheids- en informatievereisten voor batterijen, waaronder regels voor een digitaal productpaspoort.

Voor micro-, kleine en middelgrote ondernemingen bevat de ESPR op onderdelen ondersteunende maatregelen en kunnen voor specifieke verplichtingen afwijkende toepassingsregels gelden. Er bestaat echter geen algemene vrijstelling van de ESPR voor kleinere ondernemingen. Ook voordat productspecifieke ESPR-eisen van toepassing zijn, kunnen grote afnemers al vragen om product- en ketendata. De keten kan de informatiebehoefte daarmee stroomopwaarts doorgeven.

ESPR tijdlijn: wat moet wanneer klaar zijn?

• 18 juli 2024: de ESPR treedt in werking.
• April 2025: de Europese Commissie publiceert het ESPR-werkplan 2025-2030.
• Prioritaire productgroepen in het eerste werkplan: ijzer en staal, aluminium, textiel, meubels, banden en matrassen. Daarnaast bevat het werkplan horizontale maatregelen rond onder meer repareerbaarheid en elektrische en elektronische apparatuur.
• Vervolg: voor deze productgroepen worden productspecifieke eisen uitgewerkt via gedelegeerde handelingen. De daadwerkelijke verplichtingen gaan gelden volgens de toepassingsdata die daarin worden vastgesteld.

De tijdlijn ziet er gefaseerd uit, maar dat gevoel van “het duurt nog wel even” is misleidend. Voor de prioritaire productgroepen uit het ESPR-werkplan worden momenteel de voorbereidingen getroffen voor de uitwerking van productspecifieke eisen. Organisaties die nu beginnen met de inventarisatie van hun productdata, staan straks klaar. Wie wacht tot de eisen definitief zijn, begint meteen met een achterstand.

Wat verandert er, en wat gebeurt er als je niets doet?

Tot nu toe golden Europese ecodesign-eisen alleen voor een beperkte groep energiegerelateerde producten. De ESPR vervangt die beperkte aanpak door een systematisch kader waarmee voor verschillende productgroepen verplichte duurzaamheids- en informatie-eisen kunnen worden vastgesteld. Daarmee kunnen duurzaamheidscriteria onderdeel worden van de voorwaarden waaronder producten op de EU-markt mogen worden gebracht.

Concreet betekent dit dat productontwerp, inkoopproces en datavastlegging anders worden ingericht. Waar een digitaal productpaspoort wordt voorgeschreven, vergt dit productdata die nu vaak verspreid liggen over leveranciers, productiedossiers en ERP-systemen. Dat integreren kost tijd – en is iets wat je niet in drie maanden klaarspeelt.

De verordening verplicht lidstaten om doeltreffende, evenredige en afschrikwekkende sancties in te stellen voor niet-naleving. Hoe hoog die boetes in Nederland worden en welke toezichthouder handhaaft, volgt uit nationale implementatiebeslissingen. Ook vóórdat productspecifieke eisen van toepassing worden, kunnen bedrijven zich voorbereiden op de toenemende vraag naar product- en ketendata van klanten en andere ketenpartners.

Welke eisen stelt de ESPR?

Hoe verhoudt de ESPR zich tot andere wetgeving?

De ESPR staat niet op zichzelf. Organisaties die al werken aan duurzaamheidsrapportage of ketenverantwoordelijkheid zullen merken dat bepaalde product- en leveranciersgegevens voor meerdere doeleinden relevant kunnen zijn. De mate van overlap hangt echter af van de productgroep, de uiteindelijke productspecifieke eisen en de informatie die binnen de organisatie al beschikbaar is.

Voor sommige productgroepen bestaan naast de ESPR afzonderlijke Europese regels met eigen duurzaamheids- en informatievereisten. De Batterijverordening (EU) 2023/1542 bevat bijvoorbeeld specifieke eisen voor batterijen en introduceert daarvoor een eigen digitaal productpaspoort. De verschillende regelgeving kan daarbij naast elkaar relevant zijn, afhankelijk van het product en de toepasselijke eisen. De architectuur van beide paspoorten is echter vergelijkbaar, zodat kennis en systemen deels overdraagbaar zijn.

De CSDDD bevat verplichtingen rond ketendue diligence en kan organisaties stimuleren om informatie over leveranciers en de waardeketen systematisch vast te leggen. Die informatie kan deels ook relevant zijn voor ESPR-verplichtingen. De precieze overlap hangt af van de productgroep, de toepasselijke ESPR-eisen en de informatie die een organisatie al verzamelt.

Eerste stappen met de ESPR

1. Breng je productportfolio in kaart: Begin met een overzicht van alle productcategorieën die je op de EU-markt brengt of inkoopt. Kijk welke categorieën als eerste in het Commissie-werkplan voorkomen. Die inventarisatie kost meer tijd dan je denkt – zeker als je veel leveranciers of private-labelproducten hebt – en is de basis voor alles wat daarna komt.
2. Analyseer je huidige productdata: Stel vast welke productinformatie je nu al vastlegt en waar de gaten zitten ten opzichte van de digitaal-paspoortvereisten, als voor jouw productgroep een digitaal productpaspoort wordt voorgeschreven: materiaalsamenstelling, leveranciersinformatie, reparatie- en demontagemogelijkheden. Die gaten moeten gedicht worden voordat je een paspoort kunt genereren, en dat vergt samenwerking met leveranciers die hun data misschien nooit eerder hebben aangeleverd.
3. Spreek je leveranciers aan: De ESPR werkt twee kanten op: je hebt data van je leveranciers nodig voor jouw digitale paspoort, en jouw klanten vragen straks om data van jou. Begin vroeg met het gesprek: welke informatie lever jij, welke ontvang jij, en in welk formaat? Dit is de schakel die de meeste tijd vergt, juist omdat je afhankelijk bent van anderen.
4. Volg de gedelegeerde handelingen: De concrete eisen per productcategorie worden de komende jaren gepubliceerd. Stel een vast aanspreekpunt aan in je organisatie dat de publicaties van de Europese Commissie volgt voor de categorieën die jou raken, en stel een alert in wanneer een consultatie voor jouw sector start. Consultaties zijn het moment om input te geven én te weten wat er aankomt.

Meer weten over de ESPR?

Wil je weten wat de ESPR concreet betekent voor jouw productportfolio of hoe je de digitaal-paspoort-vereisten efficiënt aanpakt? Neem contact op met onze adviseurs via 2bhonest.nl/contact.

Verder praten? Neem contact op

Bronnen

Dit artikel is gebaseerd op Verordening (EU) 2024/1781 van het Europees Parlement en de Raad (Ecodesign for Sustainable Products Regulation), gepubliceerd in het Publicatieblad van de Europese Unie op 28 juni 2024.