5–7 minuten

30 juni 2026

Karst Popkema

Bedrijven opereren in een omgeving waar duurzaamheid niet langer een keuze is, maar een randvoorwaarde voor continuïteit. Ketens staan onder druk, regelgeving in Europa verschuift naar concrete eisen op product‑ en ketenniveau en stakeholders verwachten aantoonbare grip op impact en risico’s. Tegelijkertijd groeit het besef dat duurzaamheid niet alleen risico’s adresseert, maar ook directe waarde creëert: lagere kosten, stabielere ketens en nieuwe groeikansen – een ontwikkeling die recent ook nadrukkelijk wordt bevestigd in de deze maand verschenen Business Breakthrough Barometer van de World Business Council for Sustainable Development.

Dat vraagt om een andere manier van besturen. Het vraagt om een verschuiving van efficiëntie naar het organiseren van flexibiliteit en weerbaarheid in je ketens en assets. Van ad hoc voldoen aan duurzaamheidseisen naar datagedreven onderbouwing en gerichte sturing op duurzaamheid, waarbij duurzaamheid wordt benaderd als een strategische vraag. Wie deze ontwikkeling goed begrijpt, beperkt niet alleen risico’s, maar benut duurzaamheid ook als kans.

Inhoud

De wereld van vandaag wordt gekenmerkt door afnemende voorspelbaarheid (WEF, 2026). Ketens staan onder druk, grondstoffenbeschikbaarheid en energieprijzen zijn volatiel, fysieke assets krijgen te maken met beperkingen rond ruimte, water, netcapaciteit en regelgeving beweegt zich van abstracte normen naar concrete eisen op product‑ en ketenniveau. Tegelijkertijd verwachten klanten, financiers en autoriteiten dat organisaties niet alleen presteren, maar ook aantoonbaar grip hebben op impact, risico’s en afhankelijkheden. Daarmee schuift duurzaamheid naar het hart van strategische besluitvorming.

Volgens de CEO Survey van ING (2025) blijft duurzaamheid in 2026 belangrijk voor bestuurders. Wel verandert de manier waarop naar duurzaamheid gekeken wordt. Van keuze naar voorwaarde om te kunnen blijven opereren. Bestuurders die duurzaamheid primair benaderen als reputatie‑ of rapportagevraagstuk, lopen het risico verrast te worden. De Nederlandse term ‘duurzaamheid’ schiet wellicht wel tekort: Engelse termen als durability en continuity vangen beter de verschuiving van groen naar het vermogen om te blijven functioneren.

Van efficiëntie naar weerbaarheid

Jarenlang stond efficiëntie centraal in bestuursagenda’s: slanke ketens, just‑in‑time, minimale voorraden. De realiteit heeft dit perspectief verschoven. Geopolitieke spanningen, handelsrestricties en schaarste aan kritieke materialen maken duidelijk dat efficiëntie zonder buffers kwetsbaar is. Voor bestuurders verandert daarmee de centrale vraag: hoe robuust is onze organisatie als deze stabiele randvoorwaarden wegvallen? Keuzes over leveranciers, grondstoffen, hergebruik en circulariteit krijgen een strategische lading. Niet alleen als duurzaamheidsideaal, maar als instrument om leveringszekerheid, prijsstabiliteit en operationele flexibiliteit te behouden.

Ook fysieke weerbaarheid komt nadrukkelijk op tafel. Klimaatverandering vertaalt zich steeds vaker naar concrete verstoringen: waterbeschikbaarheid, hittebelasting, energievoorziening en bereikbaarheid van locaties. Dit maakt scenario‑denken een bestuurstaak: waar zitten onze kwetsbaarheden, welke alternatieven zijn realistisch en welke investeringen zijn nodig om continuïteit te borgen?

Dit is geen theoretisch risico, maar speelt al concreet bij verschillende sectoren en bedrijven. Zo liep de toevoerketen van Apple tijdens Covid vast door de sterke afhankelijkheid van gecentraliseerde productie in China. Tegelijkertijd werd bij Coca‑Cola zichtbaar hoe fysieke klimaatrisico’s direct doorwerken in de operatie toen droogte in Brazilië leidde tot beperkingen in de beschikbaarheid van water voor productie. Deze voorbeelden illustreren hoe zowel geopolitieke als fysieke omstandigheden bestaande aannames onder druk zetten, en dwingen tot andere keuzes in keteninrichting, locatiebeleid en resourcegebruik.

Van rapportage naar data op product- en ketenniveau

Een tweede fundamentele verschuiving is die van verantwoorden achteraf, naar bewijzen in de operatie. Duurzaamheid verplaatst zich van beleids- en rapportageniveau naar product‑, project‑ en ketenniveau. Bijvoorbeeld door datavereisten in de vorm van digitale productpaspoorten binnen EU-wetgevingen als Packaging and Packaging Waste Regulation (PPWR), Construction Products Regulation (CPR), Ecodesign for Sustainable Products Regulation (ESPR) of de Right to Repair (RTR). In de praktijk betekent dit dat organisaties data moeten kunnen leveren over herkomst, samenstelling, CO₂‑impact, onderhoud, reparatie en levensduur.

Deze ontwikkeling raakt direct aan kernsystemen en primaire processen: ERP‑omgevingen, inkoop, kwaliteit en productontwerp. Duurzaamheid wordt daarmee geen losse datastroom meer, maar onderdeel van de reguliere bedrijfsvoering. Bestuurlijke keuzes over datadefinities, systeeminrichting en eigenaarschap bepalen of transparantie beheersbaar blijft of ontaardt in parallelle Excel‑structuren en constante ad‑hoc uitvragen.

Daarbovenop groeit de verantwoordelijkheid van het bestuur op digitale thema’s zoals datakwaliteit en cybersecurity. Digitale kwetsbaarheid is geen technisch issue meer, maar een direct continuïteitsrisico. Besturen worden aangesproken op toezicht, besluitvorming en aantoonbare beheersing. Investeren in data‑ en IT‑architectuur is daarmee geen ondersteunende kostenpost, maar een randvoorwaarde voor markttoegang, compliance en schaalbaarheid.

Tegelijkertijd bieden investeringen in IT juist een kans om scherper te sturen op voortgang en prestaties. Door te investeren in robuuste data‑infrastructuur ontstaat niet alleen meer grip op risico’s, maar ook inzicht in ketenprestaties, afhankelijkheden en verbetermogelijkheden. Dit maakt het mogelijk om gerichter te prioriteren, sneller bij te sturen en transparant te rapporteren richting stakeholders.

De license to operate: de komst van de institutionele vraag

Wat verandert is niet het belang van een license to operate, maar de eisen die eraan worden gesteld. Banken, verzekeraars, opdrachtgevers betrekken ESG‑ en transitierisico’s steeds explicieter in hun besluiten. Duurzaamheid wordt daarmee een economisch en juridisch criterium, en niet alleen meer moreel of communicatief.

Op bestuursniveau vertaalt dit zich naar scherpe vragen als:

zijn onze assets toekomstbestendig binnen veranderende regelgeving en klimaatrisico’s?
zijn onze projecten en activiteiten verzekerbaar tegen aanvaardbare voorwaarden?
kunnen we onderbouwen dat producten en processen voldoen aan zorgvuldigheids‑ en transparantie‑eisen in de keten?

Waar deze vragen negatief worden beantwoord, ontstaan concrete beperkingen: hogere financieringskosten, uitsluiting bij aanbestedingen, vertraging of weigering van vergunningen, of hogere risicopremies. De license to operate wordt daarmee zwaarder én selectiever. Zonder samenhangend verhaal, duidelijke governance en betrouwbare data ontstaat geen abrupte stop, maar een geleidelijke uitholling van handelingsruimte.

Onze visie: besturen op samenhang

De rode draad voor bestuurders is samenhang. Weerbaarheid, datagedreven werken, duurzaamheid en bedrijfscontinuïteit zijn geen afzonderlijke dossiers meer die in silo’s beheerd kunnen worden. Ze komen samen in strategische keuzes over investeringen, systemen, ketens en risicoacceptatie. De centrale vraag verschuift naar: hebben wij daadwerkelijk inzicht in onze belangrijkste kwetsbaarheden en sturen wij daar integraal op? Organisaties die deze vraag serieus beantwoorden met focus, helder eigenaarschap en uitvoerbare keuzes, bouwen niet alleen aan compliance. Zij versterken hun continuïteit en creëren een robuuste basis voor waardecreatie op de lange termijn.

Wil je weten:

Waar jouw grootste kwetsbaarheden zitten in keten, assets en grondstoffen?
In hoeverre je organisatie écht grip heeft op data, afhankelijkheden en risico’s?
Of je huidige systemen en processen klaar zijn voor bewijsvoering op product‑ en ketenniveau?

Neem contact op

Meet the expert: Karst Popkema

Consultant
“Mijn focus ligt op het helpen van organisaties om duurzaamheid meetbaar te maken, strategisch te verankeren en vervolgens om te zetten in concrete resultaten die écht impact maken.”

Link met Karst